H επίδειξη των υπηρεσιών του προγράμματος XENIOS [XENIOS – Συνδυασμένη πλατφόρμα εφαρμογών προστασίας και προβολής πολιτιστικών και τουριστικών χώρων, ΕΣΠΑ 2014-2020 («ΕΡΕΥΝΩ – ΔΗΜΙΟΥΡΓΩ – ΚΑΙΝΟΤΟΜΩ»)] (xenios-project.eu) πραγματοποιήθηκε στις 5-9 Ιουλίου 2021, στο αρχαιολογικό πάρκο του Δίου.

Το αρχαιολογικό πάρκο του Δίου επιλέχθηκε από τους εταίρους του προγράμματος (Α.Π.Θ., ΕΚΕΦΕ «ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ», ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ, Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Σαμαριάς, ΚΕ.ΜΕ.Α., TYPORAMA και Creative People) ως χώρος υποδοχής, μελέτης και δοκιμής των υπηρεσιών του προγράμματος XENIOS οι οποίες αφορούν

α) στην πρόβλεψη ακραίων φυσικών φαινομένων και φυσικών καταστροφών σε περιοχές ιδιαίτερου τουριστικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος,

β) στην αποτελεσματική διαχείριση περιστατικών κινδύνου και

γ) στη δωρεάν παροχή εφαρμογής κινητού με πληροφοριακό υλικό (ψηφιακή ξενάγηση, φωτογραφίες, βίντεο, κλπ) με πλούσιο τουριστικό περιεχόμενο για το Δίον.

Οι βασικές δράσεις που υλοποιήθηκαν κατά την επίδειξη ήταν οι εξής:

• Διαμοιρασμός φυλλαδίων για την ενημέρωση των επισκεπτών για το έργο,
• Παρουσίαση της εφαρμογής κινητού Xenios για τους επισκέπτες, με πλούσιο τουριστικό περιεχόμενο και δυνατότητα άμεσης επικοινωνίας με τους διαχειριστές σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης,

• Πτήσεις UAV (drone) για την πραγματοποίηση αεροφωτογραφήσεων τρισδιάστατων σαρώσεων του αρχαιολογικού πάρκου και του ναού του Αγίου Δημητρίου,

• Τρισδιάστατη σάρωση εκθεμάτων από το μουσείου Δίου,
• Επίδειξη/εκπαίδευση του προσωπικού της ΕΦΑ Πιερίας στη χρήση του προγράμματος Xenios.
• Υλοποίηση σεναρίων έκτακτης ανάγκης με ειδοποιήσεις κινδύνου στους διαχειριστές των χώρων, χρήση του κομβίου έκτακτης ανάγκης, παρακολούθηση διασποράς επισκεπτών μέσω UAV (drone),

Ευχαριστούμε θερμά της Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας για τη θερμή υποδοχή και άριστη συνεργασία.

Δείτε παρακάτω το βίντεο με στιγμιότυπα από την επίδειξη.

Η διαδικτυακή ενημέρωση με τίτλο Παρουσίαση των Υπηρεσιών του συστήματος Xenios πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 19 Απριλίου 2021.

Στην διάρκεια της ημερίδας πραγματοποιήθηκε ενημέρωση προς τους φορείς διαχείρισης των δύο χώρων επίδειξης του έργου, δηλαδή του Αρχαιολογικού Χώρου του Δίου Πιερίας και του Εθνικού Δρυμού Σαμαριάς, καθώς και των συναφών φορέων που είχαν ενδιαφέρον για το έργο.

Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάστηκαν οι βασικές υπηρεσίες του συστήματος Xenios και τα οφέλη της χρήσης του από τους εν δυνάμει τελικούς χρήστες. Ακολούθησε ενδιαφέρουσα συζήτηση όπου απαντήθηκαν απορίες που προέκυψαν και καταγράφηκαν οι απόψεις και οι προτάσεις των συμμετεχόντων.

Ίσως ο σημαντικότερος φυσικός κίνδυνος που απειλεί τον αρχαιολογικό χώρο στο Δίον Πιερίας είναι αυτός της πλημμύρας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός πως, από τη δημιουργία της αρχαίας πόλης μέχρι σήμερα, μέσα από την ανατολική πλευρά του αρχαιολογικού χώρου διέρχεται ο ποταμός Βαφύρας, ένας πλωτός στην αρχαιότητα ποταμός που παρείχε διέξοδο προς τη θάλασσα. Στον Βαφύρα συμβάλλει ο χείμαρρος Ουρλιάς ο οποίος κατέρχεται από τον Όλυμπο και περνάει πλευρικά από τη βόρεια πλευρά του αρχαιολογικού χώρου συναντώντας τον Βαφύρα λίγο πριν αυτός εισέλθει στον αρχαιολογικό χώρο. Σε περιόδους ισχυρών και εκτεταμένων βροχοπτώσεων ο Βαφύρας υπερχειλίζει με αποτέλεσμα να πλημμυρίζει η ανατολική πλευρά του αρχαιολογικού χώρου. Τα μεγαλύτερα προβλήματα από τα πλημμυρικά φαινόμενα εντοπίζονται στα δύο ιερά μεταξύ των οποίων διέρχεται ο Βαφύρας, δηλαδή το Ιερό της Ίσιδας και το Ιερό του Ύψιστου Δία, τα οποία σε κάθε μεγάλη πλημμύρα κατακλύζονται με νερό, φερτά υλικά και λάσπη.

Τόσο κατά τη διάρκεια των πλημμυρών όσο και κατά την αποστράγγιση και καθαρισμό τους, οι εξωγενείς δυνάμεις που ασκούνται στα μνημεία οδηγούν στη φθορά και την καταπόνησή τους. Επιπλέον, τίθεται υπό αμφισβήτηση η ασφάλεια των επισκεπτών αλλά και των εργαζομένων και διαταράσσεται η ομαλή λειτουργία του αρχαιολογικού χώρου. Για το λόγο αυτό κρίθηκε απαραίτητο από τους εταίρους του συστήματος XENIOS η προσθήκη της πρόβλεψης της πλημμύρας σαν πιθανό κίνδυνο.

Για την πρόβλεψη αυτή χρειάστηκε, μεταξύ άλλων, συλλογή πληροφοριών και στοιχείων για ιστορικά επεισόδια πλημμυρών καθώς και συγκέντρωση μετεωρολογικών, υδρολογικών και τοπογραφικών δεδομένων, η χρήση των οποίων οδήγησε στη μοντελοποίηση της συμπεριφοράς της λεκάνης απορροής που καταλήγει στον αρχαιολογικό χώρο ώστε να μπορούν να προβλεφθούν με επιτυχία μελλοντικά πλημμυρικά γεγονότα. Η όλη προσπάθεια αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση καθώς τόσο γεωλογικά όσο και υδρολογικά η περιοχή παρουσιάζει μια σύνθετη εικόνα, με το νερό που πηγάζει από τον Όλυμπο να κυλά υπογείως σε ένα μεγάλο κομμάτι του ρέματος Ουρλιά, μέσα από καταβόθρες και να εμφανίζεται ξανά λίγο πριν την ένωσή του με τον ποταμό Βαφύρα, του οποίου, επίσης, η πηγή είναι αβέβαιη.

Εδώ παρουσιάζονται μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία που αφορούν τις ιστορικές πλημμύρες στην περιοχή αλλά και στον αρχαιολογικό χώρο του Δίου. Η τεκμηρίωση έγινε κυρίως μέσα από τις αναφορές και τις φωτογραφίες που παραχωρήθηκαν από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας καθώς επίσης από επιστημονικές εργασίες αλλά και δημοσιεύματα που εντοπίστηκαν στα τοπικά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε ένας κατάλογος επιβεβαιωμένων πλημμυρικών γεγονότων για τις δύο τελευταίες δεκαετίες.

Το παλαιότερο ιστορικό συμβάν για το οποίο βρέθηκε φωτογραφικό υλικό είναι αυτό που εκδηλώθηκε στις 10/11/1999. Η επόμενη πλημμύρα που καταγράφηκε ήταν στις 10/12/2002. Μέσα στο επόμενο διάστημα εκδηλώθηκαν άλλα τρία πλημμυρικά γεγονότα τα οποία συνέβησαν στις 19/6/2004, στις 26/10/2009 και στις 24/10/2010, για τα οποία βρέθηκαν μόνο ποιοτικά δεδομένα χωρίς φωτογραφικό υλικό. Στις φωτογραφίες που ακολουθούν φαίνεται, με σύγκριση φωτογραφιών μετά από τις πλημμύρες του 1999 και του 2002 με σύγχρονες φωτογραφίες, το μέγεθος του προβλήματος που δημιουργείται κάθε φορά που εκδηλώνεται πλημμύρα. Αυτό, έχει μεγάλο αντίκτυπο τόσο στην καταπόνηση των αρχαιοτήτων όσο και στην επιβάρυνση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πιερίας σε χρόνο, κόπο και κόστος, για τον καθαρισμό, την επισκευή ζημιών  και την ανάταξη χώρου ώστε να γίνει ξανά διαθέσιμος στους επισκέπτες.

Εικόνα 1. Οι επιπτώσεις της πλημμύρας στις 10/11/1999 (Πηγή: Μαρία Ιατρού), και η σύγχρονη εικόνα (3/4/2019).

Εικόνα 2. Ο ναός της Ίσιδας ύστερα από την πλημμύρα στις 10/11/1999 (Πηγή: Μαρία Ιατρού) και η σύγχρονη εικόνα (3/4/2019).

Εικόνα 3. Ο διάδρομος προς το Ιερό της Ίσιδας ύστερα από την πλημμύρα στις 10/12/2002 (Πηγή: Μαρία Ιατρού) και η σύγχρονη εικόνα (3/4/2019).

Εικόνα 4. Ο ναός της Ίσιδας ύστερα από την πλημμύρα στις 10/12/2002 με τον διάδρομο κίνησης των επισκεπτών καλυμμένο από φερτές ύλες (Πηγή: Μαρία Ιατρού) και η σύγχρονη εικόνα (3/4/2019).

Ίσως η δριμύτερη και καταστροφικότερη πλημμύρα που έχει εκδηλωθεί στο Δίον μέχρι σήμερα είναι αυτή της 17^ης Νοεμβρίου του 2017. Ήταν το αποτέλεσμα έκτακτων καιρικών φαινόμενων που έπληξαν την Πιερία εξ αιτίας των οποίων προκλήθηκε έντονη εισροή υδάτων του ποταμού Βαφύρα στον αρχαιολογικό χώρο του Δίου. Στις 16/11 έπεσαν 218,6 mm και στις 17/11 έπεσαν 135,2 mm βροχής (πηγή: Μετεωρολογικός Σταθμός Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Δίον). Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναφερθεί πως το μέσο ετήσιο ύψος βροχόπτωσης της περιοχής για την περίοδο 2008-2019 είναι τα 643,75 mm.

Η πλημμύρα αυτή προκλήθηκε από το γεγονός πως η στάθμη της κοίτης του ρέματος ανέβηκε λόγω μεταφοράς φερτών υλικών σε ύψος περίπου 3 μέτρων καλύπτοντας μεγάλο τμήμα του βόρειου τείχους, ενώ τμήμα της μεταλλικής περίφραξης του χώρου, σε μήκος περίπου 10 μ., κατέπεσε. Τα περισσότερα προβλήματα εντοπίστηκαν στην περιοχή των ιερών της Ίσιδας και του Υψίστου Διός τα οποία καλύφθηκαν από νερά. Στη συνέχεια, όταν τα νερά υποχώρησαν, τα ιερά παρέμεινα καλυμμένα από λάσπη και δεν ήταν ορατά στο σύνολό τους. Η σύνδεση με μεταλλική γέφυρα που υπήρχε μεταξύ των δύο ιερών διακόπηκε καθώς η γέφυρα παρασύρθηκε από την πλημμυρική ροή.

Εικόνα 5. Το Ιερό του Υψίστου Διός καλυμμένο από λάσπη (17/11/2017) (Πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Εικόνα 6. Το Ιερό της Ίσιδας καλυμμένο από τη λάσπη (17-11-2017) (Πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Εικόνα 7. Το Ιερό της Ίσιδας καλυμμένο από τη λάσπη (17-11-2017) (Πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Τα τελευταία δύο χρόνια καταγράφηκαν δυο ακόμη πλημμύρες εντός του αρχαιολογικού χώρου, μια στις 25/11/2019 και άλλη μία στις 3/12/2020.

Εικόνα 8. Το Ιερό της Ίσιδας πλημμυρισμένο (25/11/2019) (Πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Εικόνα 9. Το Ιερό του Υψίστου Διός πλημμυρισμένο (25/11/2019) (Πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Εικόνα 10. Το Ιερό της Ίσιδας μετά την υποχώρηση των υδάτων της 25^ης Νοεμβρίου 2019 (λήψη στις 26 Νοεμβρίου 2019) (26/11/2019) (Πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Εικόνα 11. Η μεταλλική γέφυρα πρόσβασης προς το Ιερό της Ίσιδας με την απόθεση φερτών υλικών (26/11/2019) (Πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Εικόνα 12. Το ιερό του Ύψιστου Διός μετά την υποχώρηση της στάθμης των υδάτων την επόμενη ημέρα της πλημμύρας (26/11/2019) (Πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Εικόνα 13. Το Ιερό της Ίσιδας στα αριστερά και το Ιερό του Ύψιστου Δία στα δεξιά, στις 7/12/2010 (πηγή: Εφορεία Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Από την παραπάνω τεκμηρίωση γίνεται προφανής η ανάγκη για την λήψη τεχνικών μέτρων ώστε να αποφεύγονται οι καταστροφές ή τουλάχιστον να μειωθούν οι επιπτώσεις τους. Μεταξύ των τελευταίων είναι και η ύπαρξη έγκαιρης προειδοποίησης πλημμύρας ώστε να λαμβάνονται τα κατάλληλα μέτρα. Στόχος του συστήματος XENIOS είναι ακριβώς αυτή η έγκαιρη προειδοποίηση που θα συμβάλει στην ασφάλεια των επισκεπτών και των εργαζομένων του αρχαιολογικού χώρου και θα βοηθήσει στην πιο ομαλή λειτουργία του.

Στο πλαίσιο του έργου XENIOS, η ομάδα της Creative People επισκέφθηκε το αρχαιολογικό πάρκο του Δίου τον Ιούνιο του 2020 και πιο συγκεκριμένα από 15 έως και 19 Ιουνίου 2020. Σκοπός της επίσκεψης, ήταν η μελέτη κάλυψης ασύρματου δικτύου σε μέρος του πάρκου κι ο εντοπισμός τυχόν ιδιαιτεροτήτων του χώρου, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά την επικοινωνία από το χώρο προς το σύστημα XENIOS.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι μέρος του χρονικού των δοκιμών που σχεδιάστηκαν κι έγιναν κατά την επίσκεψη μας στο Δίον με στόχο την επίτευξη επικοινωνίας του εξοπλισμού στον χώρο με το σύστημα XENIOS.

Τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίσαμε, ήταν η πυκνή και μεγάλου ύψους βλάστηση κι η έλλειψη οπτικής επαφής μεταξύ σημείων, είτε λόγω βλάστησης, είτε λόγω ανομοιομορφίας του εδάφους. Τα συγκεκριμένα προβλήματα αντιμετωπίστηκαν κι επιλύθηκαν κατά περίπτωση και αναφέρονται στη συνέχεια.

Η χλωρίδα της περιοχής διαφοροποιείται ανά εποχή. Η πυκνότητα και το χρώμα των φυλλωσιών, η υγρασία κι η θερμοκρασία ποικίλουν κατά τη διάρκεια του έτους και σίγουρα επηρεάζουν την απόδοση της κάλυψης. Στη μελέτη μας λάβαμε υπόψη μας το μεγαλύτερο εύρος αυτών των μεταβλητών, με σκοπό να προσεγγίσουμε την ιδανικότερη τοπολογία διασύνδεσης του διαθέσιμου εξοπλισμού στο χώρο.

Η έλλειψη σημείων ρευματοληψίας στο χώρο, ήταν μια ιδιαιτερότητα που λάβαμε υπόψη μας και για το λόγο αυτό χρησιμοποιήθηκαν κινητές τροφοδοτικές συσκευές παροχής συνεχούς ρεύματος 12/24VDC, οι οποίες κατασκευάστηκαν από την Creative People, σύμφωνα με πρότυπα ασφαλείας, για την αποφυγή οποιουδήποτε κινδύνου προς το περιβάλλον ή τους χειριστές του εξοπλισμού.

Ο μοναδικός παράγοντας που δεν μπορέσαμε να προσομοιώσουμε στη μελέτη, είναι η ανθρώπινη επέμβαση στη μορφολογία του χώρου (σκαπτικά έργα, μελλοντικές κατασκευές κλπ.).

Χρονικό δοκιμών

Με την άφιξή μας στο χώρο του αρχαιολογικού πάρκου, ακολούθησε επιθεώρηση του χώρου, με στόχο την κατανόηση των γεωμορφολογικών ιδιαιτεροτήτων του, καθώς και την καταγραφή άλλων παραγόντων, τους οποίους θα έπρεπε να λάβουμε υπόψη μας κατά τη διεξαγωγή των δοκιμών.

Το πάρκο χωρίζεται σε 2 μέρη, το πρώτο μέρος είναι ο χώρος των Ιερών και το δεύτερο ο χώρος της αρχαίας πόλης. Στο χάρτη 1.2 , ο χώρος των Ιερών σκιαγραφείται με πράσινο χρώμα και ο χώρος της αρχαίας πόλης με κόκκινο.

Ο πλήρης περίπατος του χώρου, φαίνεται με κίτρινο στον χάρτη 1.2. Το μήκος του είναι 7,3 χιλιόμετρα και χρειάζονται περίπου 2 ώρες γρήγορου συνεχούς περπατήματος για την κάλυψη αυτού.

Χάρτης 1.2, κύρια σημεία ενδιαφέροντος του πάρκου και πλήρης διαδρομή.

Σημεία Αρχαιολογικού ενδιαφέροντος

Στο Αρχαιολογικό Πάρκο ο συνολικός αριθμός των σημείων αρχαιολογικού ενδιαφέροντος είναι αρκετά μεγάλος. Για την συγκεκριμένη μελέτη, επιλέξαμε τα σημεία με την μεγαλύτερη επισκεψιμότητα, βάσει πληροφόρησης την οποία λάβαμε από το προσωπικό φύλαξης του Αρχαιολογικού Πάρκου.

Ως κύρια σημεία ενδιαφέροντος (βλ. χάρτη 1.2) χαρακτηρίστηκαν: το Ελληνιστικό Θέατρο, το Ρωμαϊκό Θέατρο, το Ιερό του Ασκληπιού, οι Θέρμες, το Ιερό της Δήμητρας, το Ιερό του Υψίστου Διός, το Ιερό της Ίσιδος, το Ωδείο, οι Μεγάλες Θέρμες κι η Έπαυλη του Διονύσου.

Ο χώρος, λόγω της μορφολογίας του, προσφέρει πληθώρα συνδυασμών για την ξενάγηση των επισκεπτών, καθώς δεν υπάρχει συγκεκριμένο μονοπάτι ξενάγησης και μπορούν να προκύψουν αρκετοί συνδυασμοί.

Ως εκ τούτου, επιλέξαμε μια διαδρομή 4.2 χιλιομέτρων, η οποία καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος  του χώρου των Ιερών, καθώς και μέρος του χώρου της Αρχαίας Πόλης, όπως το Ωδείο, τις Μεγάλες Θέρμες και τμήμα του νότιου τείχους. Ο χώρος στο μεγαλύτερο μέρος του, έχει αυξημένη υγρασία και ακόμη και τις ζεστές ημέρες του Ιουνίου, το έδαφος σε αρκετά σημεία ήταν νωπό.

Η βλάστηση είναι ιδιαίτερα αυξημένη, κυρίως μεταξύ του Ιερού της Δήμητρας και του Ρωμαϊκού Θεάτρου. Το μέσο ύψος της δενδρώδους βλάστησης ξεπερνά τα 15 μέτρα (και σε κάποια σημεία τα υπερβαίνει κατά πολύ), ενώ το φύλλωμα είναι ιδιαίτερα πυκνό.

Στον παρακάτω χάρτη 1.3 με μπλε χρώμα διακρίνεται η διαδρομή, για την οποία έγινε η μελέτη κάλυψης.

Χάρτης 1.3, επιλεγμένη διαδρομή για δοκιμές κάλυψης.

Δοκιμές διασύνδεσης ΕΙΣΟΔΟΣ – Ιερό Ίσιδος

Κατά την δεύτερη ημέρα, η πρώτη δοκιμή διασύνδεσης έγινε μεταξύ της βάσης και του ανατολικότερου σημείου του Ιερού της Ίσιδος.

Η διασύνδεση των δύο σημείων, δεν είναι δυνατή. Το πρόβλημα είναι η πολύ πυκνή βλάστηση, η οποία παρεμβάλλεται για 110 μέτρα στην μεταξύ των δύο σημείων ευθεία.

Δοκιμές διασύνδεσης ΕΙΣΟΔΟΣ – Θέρμες

Ακολούθησε δοκιμή μεταξύ ΕΙΣΟΔΟΥ και σημείου μπροστά που βρίσκεται μπροστά από τις Θέρμες.

Η απόσταση μεταξύ των δύο σημείων σε νοητή ευθεία, είναι 345 μέτρα. Η διασύνδεση μεταξύ ΕΙΣΟΔΟΥ και Θερμών, έγινε επιτυχώς και δεν παρουσίασε κανένα πρόβλημα. Η απόδοση κάλυψης, καθώς και η ποιότητα διασύνδεσης των δύο σημείων, διατηρήθηκε σταθερή καθ’ όλη την διάρκεια των δοκιμών.

Δοκιμές διασύνδεσης ΕΙΣΟΔΟΣ– Υπόστεγο Ιερού Ασκληπιού

Η τρίτη διασύνδεση, μεταξύ του σημείου Α (ΕΙΣΟΔΟΣ) και το περιπτέρου (κιόσκι) πλησίον του Ιερού του Ασκληπιού, έγινε με επιτυχία. Η απόσταση μεταξύ των δύο σημείων σε νοητή ευθεία, είναι 250 μέτρα και μεταξύ τους παρεμβάλλονται πολύ λίγα δέντρα, τα οποία δεν επηρεάζουν την σταθερή τους διασύνδεση.

Η ποιότητα διασύνδεσης κι η απόδοση κάλυψης μεταξύ του σημείου Α (ΕΙΣΟΔΟΣ) και του περιπτέρου (κιόσκι), παρέμεινε σταθερή καθ’ όλη την διάρκεια των δοκιμών.

Δοκιμές Διασύνδεσης ΕΙΣΟΔΟΣ – Κινητό Σημείο περιοχή Ιερού Δήμητρας

Στην συγκεκριμένη περίπτωση, καταγράψαμε μετρήσεις της ποιότητας διασύνδεσης του κινητού σημείου σε μια ευρεία περιοχή σε σχέση με την βάση σε διάφορα σημεία, για να καταλήξουμε στο βέλτιστο.

Η ποιότητα διασύνδεσης, αλλά και κάλυψης του συγκεκριμένου σημείου μελετήθηκε διεξοδικά. Ο λόγος είναι, ότι το συγκεκριμένο σημείο θα αναλάβει, πέραν της κάλυψης του σημείου εκείνου, και την αναμετάδοση-διασύνδεση με αναμεταδότη, ο οποίος θα τοποθετηθεί σε πλατφόρμα, που βρίσκεται στο Ιερό του Υψίστου Διός, δίπλα από την γέφυρα η οποία έχει καταστραφεί από πλημμύρα και θα καλύπτει την περιοχή του Ιερού της Ίσιδος και του Ιερού του Υψίστου Διός.

Έγιναν εκτεταμένες δοκιμές σε σημεία επιλογής, για να προσδιορίσουμε το ιδανικότερο. Εν συνεχεία, έγιναν δοκιμές, με μεταβαλλόμενο ύψος ιστού στα δύο σημεία, κυρίως για την αποφυγή παρεμβολών από την διέλευση των επισκεπτών, μέχρι που επιτεύχθηκε το επιθυμητό επίπεδο διασύνδεσης και κάλυψης.

Δοκιμές διασύνδεσης μεταξύ Ιερού Δήμητρας – Αναμεταδότη Ιερού Υψίστου Διός και Ιερού Ίσιδος

Η απόσταση μεταξύ των σημείων, είναι 149 μέτρα με υψομετρική διαφορά. Η διασύνδεση επιτεύχθηκε κι είναι σταθερή με ικανοποιητική απόδοση. Η κάλυψη είναι πολύ καλή και στους δύο χώρους, Ιερό Υψίστου Διός και Ιερό Ίσιδος.

Μια πολύ βασική παρατήρηση – επισήμανση, είναι οι μεγάλες διαφοροποιήσεις, που συμβαίνουν στην βλάστηση του χώρου, είτε κατά τη διάρκεια του χρόνου λόγω αλλαγών στις μετεωρολογικές συνθήκες, είτε λόγω ανθρώπινης επέμβασης, που έχουν ως σκοπό τον καθαρισμό και την ασφάλεια του χώρου.

Με αρκετά μεγάλο όγκο δεδομένων, τα οποία συλλέχθηκαν την 2^η ημέρα, μπορούμε πλέον να οριστικοποιήσουμε τα σημεία στα οποία θα γίνει προσωρινή εγκατάσταση του εξοπλισμού για τις δοκιμές και την παρουσίαση του XENIOS.

Η γραμμή από τον πάροχο σύνδεσης στο internet στον χώρο, δεν ξεπερνά τα 3Mbps Download και 0.6Mbps Upload, πράγμα που δυσκολεύει πολύ την σωστή αναμετάδοση των δεδομένων στην On-line πλατφόρμα του XENIOS, πόσο μάλλον την παροχή δωρεάν ασύρματου δικτύου πρόσβασης στο internet στους επισκέπτες. Το συγκεκριμένο πρόβλημα, θα μετριαστεί εν μέρει, με επιπλέον χρήση εξοπλισμού 4G LTE που θα εγκατασταθεί για τις ανάγκες των δοκιμών.

Δοκιμή διασύνδεσης ΕΙΣΟΔΟΣ – Ωδείο

Το επόμενο σημείο δοκιμής κάλυψης, από όπου ξεκινά το τείχος και η Αρχαία Πόλη, ορίστηκε το ύψωμα του Ωδείου. Αυτό αποτελεί και το τελευταίο σημείο δοκιμών, το οποίο απέχει 235 μέτρα σε νοητή ευθεία από την ΕΙΣΟΔΟ.

Η διασύνδεση έγινε με επιτυχία κι είναι σταθερή. Η ποιότητα κάλυψης, είναι πολύ ικανοποιητική και ευνοείται από το ελεύθερο πεδίο, που εκτείνεται βορειοανατολικά του Ωδείου, όπως κι από το υψομετρικό πλεονέκτημα.

Τοποθέτηση Εξοπλισμού σε Τελικές Θέσεις – Δοκιμές κάλυψης

Το πρωί της 3^ης ημέρας στο χώρο, συναντηθήκαμε με τον υπεύθυνο αρχαιολόγο του Αρχαιολογικού Πάρκου και ξεναγηθήκαμε στο χώρο των Ιερών και σε μέρος της αρχαίας πόλης. Μας εξήγησε, ποια θεωρούνται τα βασικά σημεία επικινδυνότητας και συζητήσαμε το κατά πόσο μπορεί να επιτευχθεί κάλυψη αυτών.

Ο εξοπλισμός τοποθετήθηκε και τέθηκε σε λειτουργία καθολικά στις βέλτιστες θέσεις (βλ. χάρτη 1.5), που επιλέχθηκαν, για να γίνει δοκιμαστική μέτρηση πολλαπλών σημείων του χώρου, με εξομοίωση επισκέπτη.

Για τη συγκεκριμένη δοκιμαστική μέτρηση, ακολουθήθηκε τυχαία διαδρομή με περιπλάνηση στον προκαθορισμένο χώρο κάνοντας μικρές στάσεις κοντά σε σημεία ενδιαφέροντος και χρησιμοποιώντας κινητές συσκευές για να γίνει εξομοίωση περιήγησης επισκέπτη στο χώρο.

Κατά την διαδρομή (βλ. Χάρτη 1.5), έγιναν και αρκετές δοκιμές αποσύνδεσης – επανασύνδεσης, στο δίκτυο του XENIOS. Η συγκεκριμένη δοκιμή έγινε, καθώς έχει παρατηρηθεί ότι πολλές κινητές συσκευές αποσυνδέονται από τα ασύρματα δίκτυα (wi-fi) κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής κλήσης.  Ενδεικτικά, η επανασύνδεση στο δίκτυο του XENIOS από συσκευή κινητού με λειτουργικό Android 10.9, πραγματοποιείται σε λιγότερο από 6 δευτερόλεπτα, έχοντας επιλέξει την αυτόματη σύνδεση στο δίκτυο XENIOS.

Χάρτης 1.5, Διαδρομή εξομοίωσης περιήγησης επισκέπτη και σημεία τοποθέτησης εξοπλισμού.

Η απόσταση, που διανύθηκε συνολικά, περπατώντας στο χώρο για τη συγκεκριμένη δοκιμή, ξεπερνά τα 5 χιλιόμετρα.

Κατά την διάρκεια των δοκιμών της 3^ης μέρας, ο καιρός ήταν ήπια βροχερός για περίπου μία ώρα. Η σταθερότητα κι η ποιότητα κάλυψης δεν επηρεάστηκαν.

Κατά τις δοκιμές στο χώρο παρατηρήσαμε, ότι η κάλυψη μεταξύ της γέφυρας και της σιδερένιας πλατφόρμας στο μονοπάτι προς το Ιερό της Ίσιδος είναι ασταθής, λόγω υψομετρικής διαφοράς σε συνδυασμό με πυκνή βλάστηση, που περικλείει το σημείο.

Επαναληπτικές δοκιμές εκκίνησης εξοπλισμού

Ο εξοπλισμός τέθηκε σε λειτουργία στο σύνολό του, για επανάληψη διαδρομής κάλυψης. Οι μετρήσεις επιβεβαίωσαν τα δεδομένα, που συγκεντρώσαμε την 3^η ημέρα, σχετικά με την σταθερότητα μεταξύ των διασυνδεδεμένων σημείων και της ποιότητας κάλυψης. Επιπλέον, έγιναν δοκιμές σύνδεσης στο δίκτυο XENIOS και με διαφορετικές κινητές συσκευές (κινητά τηλέφωνα και φορητούς υπολογιστές), για να επιβεβαιώσουμε ότι δεν υπάρχει καμία μεγάλη απόκλιση μεταξύ συσκευών και μετρήσεων.

Λόγω πολύ χαμηλής ταχύτητας επίγειας σύνδεσης, που παρέχεται στο χώρο του Αρχαιολογικού Πάρκου,  επιπρόσθετα των προκαθορισμένων δοκιμών, έγινε δοκιμή εξοπλισμού 4G LTE, για να επιτευχθεί πιο σταθερή και γρήγορη σύνδεση του εξοπλισμού, με την Online πλατφόρμα του XENIOS.

Κατόπιν διασύνδεσης του δοκιμαστικού εξοπλισμού με την Online πλατφόρμα του XENIOS, έγιναν ενδεικτικές δοκιμές λήψης κι αποστολής δεδομένων, μεταξύ εξοπλισμού και πλατφόρμας. Επιπλέον, έγινε ενδεικτική δοκιμή του συστήματος καταγραφής επισκεπτών (ΕΙΣΟΔΟΥ-ΕΞΟΔΟΥ) και επικαιροποίηση αποστολής και λήψης σημάτων με την Online πλατφόρμα XENIOS.

Με το πέρας των απαραίτητων δοκιμών επικοινωνίας, μεταξύ επίγειου εξοπλισμού στο αρχαιολογικό πάρκο του Δίου και της online πλατφόρμας XENIOS, έγινε τελική λήψη αντιγράφων ασφαλείας του configuration των εμπλεκόμενων συσκευών.

Από τη στιγμή που ο αρχαιολογικός χώρος του Δίου Πιερίας ορίστηκε ως περιοχή επίδειξης για το έργο XENIOS, έγινε σαφές από τις συζητήσεις με τους υπευθύνους του χώρου ότι σύμφωνα με το μέχρι στιγμής ιστορικό ο κυριότερος φυσικός κίνδυνος που αντιμετωπίζουν εκεί είναι οι πλημμύρες. Το μέγεθος του προβλήματος τεκμηριώθηκε, εκτός από τις προφορικές περιγραφές και φωτογραφίες που έγιναν διαθέσιμες από στελέχη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πιερίας (Εικόνες 1 και 2) και από κείμενα και φωτογραφίες που εντοπίστηκαν στα τοπικά μέσα μαζικής ενημέρωσης και κοινωνικής δικτύωσης. Μάλιστα, αναφορές για τα σημαντικότερα περιστατικά πλημμυρών, εμφανίζονται και σε μέσα εθνικής εμβέλειας. Επιπλέον εντοπίσθηκαν αρκετές διοικητικές πράξεις (οικονομικές ενισχύσεις, χρηματοδότηση αντιπλημμυρικών έργων, κλπ.) σχετιζόμενες με τις πλημμύρες στην περιοχή. Έτσι, οι εταίροι του έργου αποφάσισαν ότι η πρόβλεψη των πλημμυρών είναι απαραίτητο να αποτελέσει έναν κίνδυνο που θα πρέπει να προβλέπει το σύστημα XENIOS, επιπλέον του κινδύνου δασικής πυρκαγιάς που προέβλεπε ο αρχικός σχεδιασμός του έργου.

Εικόνα 1. Ο ναός της Ίσιδας μετά την πλημμύρα του Νοεμβρίου 2019 (πηγή: αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Εικόνα 2. Ο ποταμός Βαφύρας με πλημμυρική ροή εντός του Ιερού του Υψίστου Διός (πηγή: αρχείο Εφορείας Αρχαιοτήτων Πιερίας).

Μετά από αυτή την απόφαση, οι εταίροι προχώρησαν στη συγκέντρωση δεδομένων για το τοπογραφικό ανάγλυφο της περιοχής, τα κλιματικά, μετεωρολογικά και υδρολογικά χαρακτηριστικά και, βέβαια, τις παρελθούσες πλημμύρες. Στις εργασίες γραφείου προστέθηκε και μία επίσκεψη στο πεδίο για να αποτυπωθεί και αξιολογηθεί η υπάρχουσα κατάσταση που οδηγεί στην εμφάνιση πλημμυρικών φαινομένων. Έτσι, ερευνήθηκε το από πού πηγάζει ο ποταμός Βαφύρας που διέρχεται μέσα από τον αρχαιολογικό χώρο και αναγνωρίστηκε η κοίτη και τα χαρακτηριστικά του χειμάρρου Ουρλιά (Εικόνα 3) που συμβάλλει σε αυτόν καθώς και η παρούσα κατάσταση και των δύο. Διαπιστώθηκε ότι ο Βαφύρας πηγάζει από σημεία του προσχωσιγενούς υποβάθρου της περιοχής σε μικρή απόσταση βορείως του αρχαιολογικού χώρου και έχει σχετικά μικρή σταθερή ροή. Αντιθέτως, το νερό που εκβάλει από τον Όλυμπο στην κοίτη του Ουρλιά χάνεται στο προσχωσιγενές υπόβαθρο σε καταβόθρες αμέσως μετά την έξοδο από το βουνό. Έτσι, ο χείμαρρος παραμένει χωρίς νερό σχεδόν όλο τον χρόνο με εξαίρεση τις περιόδους συνεχών και ραγδαίων βροχοπτώσεων (Εικόνα 4). Οι φωτογραφίες που ακολουθούν είναι ενδεικτικές της προσπάθειας (Εικόνες 5-8). Οι παρατηρήσεις λαμβάνονται υπόψη στη μοντελοποίηση των πλημμυρικών φαινομένων στην περιοχή, στην οποία και θα βασιστούν οι προβλέψεις που θα προσφέρει το σύστημα XENIOS.

Εικόνα 3. Ο χείμαρρος Ουρλιάς και ο ποταμός Βαφύρας που διέρχεται μέσα από τον αρχαιολογικό χώρο του Δίου, επισημασμένοι σε εικόνα του Google Earth (πηγή: αρχείο Εφορείας  Αρχαιοτήτων Πιερίας).